Οι ανεμογεννήτριες στη Θράκη, ανυπέρβλητος φραγμός για τους μαυρόγυπες

«Πράσινη» ενέργεια με κόστος τη βιοποικιλότητα;

Μια νέα μελέτη, στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation, για ακόμη μια φορά  αναδεικνύει ανησυχητικά στοιχεία για τον πληθυσμό του μαυρόγυπα. Αναλύοντας δεδομένα τηλεμετρίας δύο δεκαετιών (2004–2022) εξετάστηκε πώς ανταποκρίνεται ο πληθυσμός του μαυρόγυπα σε μια περιοχή όπου οι αιολικοί σταθμοί γίνονται ολοένα και περισσότεροι. Οι ερευνητές συνέκριναν μια παλαιότερη περίοδο (2004–2009) κατά την οποία στην περιοχή του Έβρου και της Ροδόπης λειτουργούσαν 185 ανεμογεννήτριες, με μια πρόσφατη (2016–2022), κατά την οποία λειτουργούν πλέον 276 ανεμογεννήτριες, εντός ή γειτονικά περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Τα ευρήματα της μελέτης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά:

• Εκτοπισμός από κρίσιμα ενδιαιτήματα: Το βασικό εύρημα της μελέτης ήταν ξεκάθαρο: γύρω από τους περισσότερους αιολικούς σταθμούς η χρήση του χώρου μειώθηκε σημαντικά, σχεδόν 90% κοντά στις ανεμογεννήτριες (σε ακτίνα έως 200 μέτρων από αυτές).
• Αλλαγή στη συμπεριφορά πτήσης λόγω της επίδρασης «φραγμού»: Η ανάλυση των δεδομένων τηλεμετρίας GPS (της περιόδου 2016–2021) κατέδειξε αλλαγές στη συμπεριφορά πτήσης. Συγκεκριμένα, μετά την έναρξη λειτουργίας των ανεμογεννητριών, οι μαυρόγυπες διασχίζουν πιο σπάνια κορυφογραμμές στις οποίες υπάρχουν «συστοιχίες» ανεμογεννητριών, σαν να αποφεύγουν να διασχίσουν ένα «φράγμα». Σε ακτίνα 2 χλμ. γύρω από αιολικούς σταθμούς, η ημερήσια απόσταση που διανύουν και ο χρόνος πτήσης μειώθηκαν. Το τελευταίο δείχνει ότι τα πουλιά αναγκάζονται να προσαρμόσουν τις κινήσεις τους ώστε να αποφεύγουν σημεία όχλησης με αποτέλεσμα να αλλάζουν τις «παραδοσιακές» διαδρομές τους για αναζήτηση τροφής.
• Αύξηση ενεργειακού κόστους των μαυρόγυπων: Ως αποτέλεσμα του παραπάνω, και καθώς αυξάνονται οι ανεμογεννήτριες στην περιοχή, οι μαυρόγυπες αναγκάζονται να δαπανήσουν περισσότερη ενέργεια.
• Κινδυνεύουν να χαθούν ακόμη περισσότερες σημαντικές περιοχές για το είδος: Με την ανάλυση των δεδομένων αναδείχθηκαν ζώνες αυξημένης δραστηριότητας του είδους, πιθανά σημαντικοί διάδρομοι μετακίνησης, που συμπίπτουν με μεγάλο αριθμό ανεμογεννητριών που σχεδιάζονται να εγκατασταθούν στο μέλλον.

Γιατί τα αποτελέσματα πρέπει να μας ανησυχούν;

Η περιοχή του Έβρου και της Ροδόπης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα λανθασμένης χωροθέτησης ανεμογεννητριών στην Ελλάδα με πολύ σοβαρές επιπτώσεις στα απειλούμενα είδη αρπακτικών πουλιών και ιδιαίτερα στους γύπες, καθώς έχουν καταγραφεί πολλά θύματα λόγω  πρόσκρουσης σε ανεμογεννήτριες. Το επενδυτικό ενδιαφέρον για εγκατάσταση εκατοντάδων ακόμη ανεμογεννητριών παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, με τις περισσότερες ανεμογεννήτριες να σχεδιάζονται σε κρίσιμα ενδιαιτήματα για τα αρπακτικά πουλιά. Και παρότι η χρήση του χώρου κοντά στις ανεμογεννήτριες μειώθηκε, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός καθώς οι μαυρόγυπες δεν έπαψαν εντελώς να πετούν κοντά σε αυτές και ακόμη περισσότερο στις περιοχές που σχεδιάζονται νέοι αιολικοί σταθμοί.

Ο εκτοπισμός του μαυρόγυπα, η επίδραση του «φραγμού» των ανεμογεννητριών και η δαπάνη περισσότερης ενέργειας λόγω αλλαγής των διαδρομών που κινούνται, αποδεδειγμένα θα έχει επιπτώσεις στη βιωσιμότητα του. Πολύ πιθανόν οι περιοχές από τις οποίες εκτοπίζεται ο μαυρόγυπας, να αποτελούν πολύτιμες πηγές για να τραφούν και αυτό είναι σημαντικό να εξεταστεί σε επόμενη έρευνα την οποία θα ολοκληρώσει η ΕΠΒΘ φέτος, καθώς η έλλειψη τροφής είναι σημαντική απειλή για την επιβίωση του.  

Ο μαυρόγυπας αντιμετωπίζει και άλλες σοβαρές απειλές, όπως τα δηλητηριασμένα δολώματα, οι γραμμές μεταφοράς ρεύματος, η έλλειψη τροφής και δέντρων φωλιάσματος λόγω της πυρκαγιάς. Η απώλεια ζωτικού χώρου λόγω των αιολικών σταθμών προσθέτει μια επιπλέον πίεση που μπορεί να αποβεί μοιραία. Η απειλή των αιολικών σταθμών είναι ιδιαίτερα ανησυχητική για ένα είδος που αριθμεί μόλις μερικές δεκάδες ζευγάρια στην Ελλάδα και μόνο στην περιοχή του Έβρου και επομένως ο πληθυσμός του θεωρείται «εύθραυστος».

Συμπέρασμα:

Για την επιβίωση και διατήρηση των προστατευόμενων ειδών, οι επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων (και ιδιαίτερα των αιολικών σταθμών) δεν πρέπει να εξετάζονται μεμονωμένα ανά έργο ή μικρές ομάδες έργων, αλλά σωρευτικά, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα έργα που λειτουργούν και σχεδιάζονται στην περιοχή καθώς και το σύνολο των απειλών που αντιμετωπίζουν τα είδη.

Το πλήρες κείμενο της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation είναι διαθέσιμο στο https://spbt.gr/downloads/

Η μελέτη εκπονήθηκε στο πλαίσιο της «Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή» μιας πρωτοβουλίας που υλοποιείται με την υποστήριξη του WWF Ελλάς σε συνεργασία με 11 ελληνικές περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και κοινό όραμα την ευημερία της άγριας ζωής και του ανθρώπου.